Bütçe ve Fatura
Kişisel Sigortalar: Hangileri Gerekli
Sigorta, kişisel finansın en sıkıcı ama en kritik parçası. Yatırım gibi heyecan vermez. Buna karşılık tek bir kötü olayda bütün birikimini korur. Soru şu: kişisel sigorta ne gereklidir, hangisi sadece pazarlama?
Ayrımı basit tutalım. Bazı sigortalar yasa gereği zorunlu. Bazıları zorunlu değil ama belirli durumlarda mantıklı. Geri kalanı ise çoğu kişi için gereksiz maliyet.
Karar verirken tek bir soruyu sor: Bu olay gerçekleşirse zararı kendi cebimden karşılayabilir miyim? Cevap "evet" ise sigortaya gerek yok, acil fonun yeter. Cevap "hayır" ise sigorta şart.
Zorunlu Sigortalar: Tercih Değil, Yükümlülük
Bu grupta pazarlık yok. Yapmazsan ceza, ruhsat sorunu veya hizmete erişememe riski var. Bütçende bunları sabit gider olarak konumlandır; tıpkı fatura gibi.
Genel sağlık sigortası
- Türkiye'de sağlık güvencesi zorunlu bir sistem üzerine kurulu.
- Çalışıyorsan primler bordrodan kesilir; ayrı bir işlem yapmana gerek kalmaz.
- Serbest çalışan, işsiz veya bir başkasının güvencesinden çıkmış biriysen prim yükümlülüğü sana geçer.
- Ödenmeyen primler birikir. Aylık takip etmezsen yıllar sonra toplu borçla karşılaşabilirsin.
Pratik öneri: sigortalılık durumunu ve prim gün sayını yılda bir kez kontrol et. Bu kontrol hem sağlık erişimi hem de emeklilik planlaması için gerekli.
Aracın varsa trafik sigortası
- Zorunlu mali sorumluluk sigortası, aracın adına kayıtlıysa yapılması gerekir.
- Amacı seni değil, karşı tarafı korur. Kendi aracının hasarını kapsamaz.
- Poliçesiz araç kullanmak ceza ve trafikten çekilme riski taşır.
- Yenileme tarihini takvimine ekle. Gecikme, primi artırabilir.
Konut sahibiysen deprem sigortası
- Tapulu ve belediye sınırları içindeki konutlarda zorunlu deprem sigortası aranır.
- Elektrik ve su aboneliği işlemlerinde poliçe talep edilebilir.
- Kapsamı yalnızca yapıyı korur. Eşyalar, cam kırılması, su basması ayrı poliçe konusudur.
- Kiracıysan bu yükümlülük mülk sahibine ait. Ancak eşya sigortası senin sorumluluğunda.
Tavsiye Edilen Sigortalar: Duruma Göre Karar Ver
Burada kural yok, hesap var. Üç değişkene bak: geliri kim üretiyor, kaç kişi bu gelire bağımlı, borcun ne kadar.
Özel veya tamamlayıcı sağlık sigortası
- Tamamlayıcı sağlık, anlaşmalı özel hastanelerdeki fark ücretini azaltır. Primi genelde daha uygundur.
- Özel sağlık sigortası daha geniş kapsam sunar, primi de yüksektir.
- Kronik rahatsızlığın varsa poliçe öncesi durumlar kapsam dışı kalabilir. Teklifi almadan önce sağlık beyanını dikkatle oku.
- Kime mantıklı: özel hastane kullanma alışkanlığı olan, sık doktora giden, ailesinde çocuk olan hanelere.
- Kime gereksiz: devlet hastanesini tercih eden, sağlıklı, tek kişilik hanelere.
Hayat sigortası
Hayat sigortası ölüm halinde geride kalanların gelir kaybını kapatır. Tek başına yaşayan ve kimseye bakmakla yükümlü olmayan biri için genelde gereksiz. Buna karşılık iki durumda neredeyse zorunlu sayılabilir:
- Konut kredin varsa. Birçok bankada kredi hayat sigortası talep edilir; talep edilmese bile borç mirasçılara geçtiği için mantıklıdır.
- Sana bağımlı biri varsa. Çocuk, çalışmayan eş, bakıma ihtiyaç duyan ebeveyn.
Teminat tutarı için pratik bir yaklaşım: yıllık net gelirinin 5–10 katı ile toplam borç bakiyesini karşılaştır, yükseğini seç. Çift gelirli ailelerde her iki eş için ayrı ayrı hesap yapmak gerekir; gelirin yarısı kesildiğinde bütçe hâlâ ayakta kalıyor mu?
Birikimli poliçelerde dikkat: sigorta ile yatırımı aynı ürüne sıkıştırmak genelde ikisini de zayıflatır. Korumayı ucuz vadeli poliçeyle çöz, birikimi ayrı bir kanalda yürüt.
Ferdi kaza ve gelir kaybı
- Ferdi kaza primi düşüktür ve kalıcı sakatlık halinde toplu ödeme sağlar.
- Fiziksel işte çalışıyorsan, sık yol yapıyorsan veya riskli spor yapıyorsan öncelik ver.
- Serbest çalışanlar için asıl risk gelir kesilmesidir. Bu grupta 6 aylık gideri kapsayan bir acil fon, birçok poliçeden daha etkilidir.
- Kart ve kredi başvurularında otomatik eklenen küçük poliçeleri kontrol et. Farkında olmadan üst üste aynı riski sigortalıyor olab